بهداشت ، ایمنی و محیط زیست آمل ( AMOL HSE )

رتبه اول جشنواره وبلاگ نویسی سلامت - 1388

← صفحه بعد صفحه قبل →
مخاطرات شغلی در بیمارستانها 1
ساعت ٧:۳٥ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٢ آذر ۱۳۸٧ 

تماس با استرس

مقدمه

 

استرس شغلی یکی از نگرانی های دائم در مراکز مراقبت های بهداشتی است . مطالعات نشان میدهد که پرسنل مراقبت های بهداشتی بیش از دیگر مشاغل در معرض مخاطرات سایکولوژیک بوده و نرخ بالائی از افسردگی و اضطراب ناشی از استرس شغلی را دارا می باشند . علاوه بر روان پریشی ، دیگر پیامد های استرس شغلی شامل خستگی ، غیبت ، اقدام به ترک کار ، کاهش رضایت بیماران و بروز خطا در تشخیص و معالجه است .

هدف این جزوه عبارتست از :

  •         شناسائی منابع استرس شغلی
  •          شناسائی اثرات بهداشتی ناسازگار استرس شغلی
  •         پیشنهاد شیوه های کاری بمنظور کاهش استرس شغلی

 ...................................ادامه مطالب را کلیک کنید


علل استرس شغلی چیست ؟

طبق تعریف انستیتو ملی ایمنی و بهداشت حرفه ای آمریکا ( NIOSH ) استرس شغلی عبارتست از :« پاسخ های حسی و جسمی مضر در زمانی که نیازهای شغلی با توانائی ها ، منابع یا نیازهای کارمند مطابقت ندارد » . فاکتورهای محیط کار ( استرسور های شغلی ) که می توانند موجب استرس شوند عبارتند از :

 

  •         فاکتورهای سازمانی ( ارتباط میان فردی ضعیف ، شیوه های مدیریتی غیر منصفانه )
  •         فاکتورهای اقتصادی و مالی
  •          تضاد بین کار ، نقش و مسئولیت ها نسبت به خانواده
  •          پی آمد های پیشرفت شغلی و آموزشی ( فقدان فرصت برای رشد و ترقی )
  •         جو سازمانی فقیر ( عدم الزام مدیریت به ارزشهای درونی ، روش های ارتباطی غلط )

استرسورهای رایج در مراکز مراقبت های بهداشتی شامل موارد زیر می باشد :

  •          میزان ناکافی شمار کارکنان
  •          ساعت کاری طولانی
  •          نوبت کاری
  •          ابهام نقش
  •          تماس با مواد عفونی و خطرناک

تنوع استرسورها در میان مشاغل مراقبت های بهداشتی و حتی در درون مشاغل وابسته به نوع وظیفه انجام یافته است.

بطور کلی ، طی مطالعات انجام شده بر روی پرستاران ، فاکتورهای زیر که مرتبط با استرس میباشند ، یافت شده است :

  •          بار کاری بالا
  •          فشار زمانی ( کوتاه بودن زمان برای به پایان رساندن مطلوب وظیفه )
  •          فقدان حمایت اجتماعی در کار ( خصوصاً از سوی سوپروایزرها ، سرپرستارها و بالاترین مقام مدیریتی )
  •          تماس با بیماریهای عفونی
  •          آسیب های ناشی از مجروح شدن توسط سوزن سرنگ
  •          تماس با خشونتها و تهدید های مرتبط با کار
  •          فقدان خواب کافی
  •          ناسازگاری و ابهام نقش
  •          کمبود پرسنل
  •         پیامدهای پیشرفت شغلی
  •         سروکار داشتن با بیماران صعب العلاج

فاکتورهای مرتبط با استرس در میان پزشکان عبارتند از :

  •          ساعت کاری طولانی
  •          حجم کار ی زیاد
  •          سروکار داشتن با مرگ و افراد در حال فوت
  •         تضاد میان فردی با دیگر پرسنل
  •          تهدید ناشی از دادخواست به علت معالجه غلط

کیفیت خدمات ارائه شده از سوی بیمارستان جهت مراقبت از بیماران نیز در ایجاد استرس بر روی کارکنان مراقبت های بهداشتی موثر است . عقیده بر این است که سازمان ارائه کننده خدمات مراقبتی با کیفیت بالا ممکن است در درک استرس ناشی از فشار شغلی و بار کاری بالا اثر بگذارد ، به این خاطر که اینگونه خدمات احتمالاً در دسترسی به منابع و حمایتها ی بیشتر انعکاس میابد .

  

 مضرات بالقوه تاثیر بهداشتی استرس شغلی چیست ؟

استرس ممکن است با انواع عکس العمل های زیر همراه باشد :

  •          روانشناختی ( تحریک پذیری ، نارضایتی شغلی ، افسردگی )
  •         رفتاری ( مشکلات خواب ، غیبت )
  •          جسمی ( سردرد ، آشفتگی معده ، تغیرات فشار خون )

یک حادثه تروماتیک حاد می تواند موجب اختلال استرس تروماتیک شغلی ( PTSD ) شود . البته نه به این صورت که در هر شخص مبتلا به تروما ، خستگی شدید و PTSD ضعیف پیشرفت کند .

هرچند فاکتورهای شخصی ( استراتژی های تسلط به کار ) و منابع اجتماعی می توانند عکس العمل استرسورهای شغلی را تا چند درجه بهبود بخشند ، شرایط کاری می تواند نقش بزرگی را در قرار گرفتن کارکنان در ریسک پیشرفت مشکلات بهداشتی ، بازی نماید .

  

چگونه می توان استرس را در محیط کار کنترل نمود ؟

راه بسیار موثر برای کاهش استرس شغلی ، رفع استرسورها بوسیله طراحی مجدد مشاغل و ایجاد تغییرات سازمانیست . سازمانها باید اقدامات پیشگیرانه زیر را انجام دهند :

  •          مطمئن شوید که بار کاری متناسب با کارکنان ، توانائی ها و مقدوراتشان است .
  •          نقش و وظایف کارکنان بطور وضوح تعریف شود .
  •          فرصتی به کارکنان داده شود تا در تصمیم گیری ها و امور موثر در شغلشان سهیم باشند .
  •          بهبود روابط .
  •          کاهش ابهام در پیشرفت و چشم انداز آینده شغلی .
  •         مهیا نمودن فرصتی برای تعامل اجتماعی در میان کارکنان .

مداخله های سازمانی بسیار رایج که در مراکز مراقبت های بهداشتی اجرا شده است شامل :

  •          فرایندهای تیمی
  •          تیم های مراقبت های بهداشتی چند منظوره و
  •          مداخله های چند جزئی می باشد .

فرآیند تیمی یا روش های مشارکتی کارکنان ، فرصتی به پرسنل می دهد تا در تصمیم گیری ها و امور موثر در شغلشان مشارکت نمایند . خط مشی تیمی با طراحی مجدد سیستم های عرضه خدمات مراقبتی به بیماران یا آماده نمودن اینگونه خدمات ( مانند تیم پرستاری ) ، در بهبود رضایت شغلی و کاهش خطا ، غیبت و استرس شغلی موفق بوده است .

تیم مراقبت های بهداشتی چند منظوره ( مانند ترکیبی از پزشکان ، پرستاران ، مدیران ، دارو سازها ، روانشناس ها و .... ) بطور فزاینده در مراکز مراقبت های ابتدائی ، طولانی مدت و اورژانس رایج شده است . تیم ها باید موارد زیر را به انجام برسانند :

  •          اجازه دهند تا خدمات بطور کارآمد و موثر و بدون کاهش کیفیت ارائه شود .
  •          ذخیره نمودن زمان ( یک تیم می تواند فعالیت هایش را بطور همزمان اجرا نماید ، بدین صورت که یک کارمند نیاز دارد بطور متوالی آماده باشد )
  •          ترویج نوآوری از طریق تبادل نظرات .
  •          جمع آوری و تبادل اطلاعات از طریق روشهائی که بصورت فردی ممکن نیست .

مداخله های چند جزئی مبنای گسترده ای داشته و ممکن است شامل موارد زیر باشد :

  •          ارزیابی ریسک .
  •          تکنیک های مداخله ای .
  •          آموزش .

مداخلات استرس سازمانی موفق ، در چندین مورد اشتراک دارند :

  •         درگیر بودن کارکنان در کلیه مراحل مداخله .
  •         آماده نمودن کارکنان با صلاحیت جهت توسعه ، اجرا و ارزیابی مداخلات .
  •         تعهد قابل توجه از سوی مدیریت ارشد و تهیه نمودن توسط مدیریت میانی .
  •          یک فرهنگ سازمانی که مداخلات استرس را حمایت کند .
  •          ارزیابی دوره ای مداخلات استرس .

بدون این اجزاء ( خصوصاً حمایت مدیریت ) احتمال موفقیت این مداخله وجود ندارد .

 

   مداخله مدیریت استرس

 مداخلات استرس شغلی می تواند بر روی هر یک از تغیرات سازمانی یا کارمند ، تمرکز نماید . مداخلات متمرکز شده بر روی کارمند اغلب شامل تکنیکهای مدیریت استرس ، به شرح زیر می باشد :

  •         آموزش در خصوص استراتژی های تسلط بر کار .
  •          آرامش پیشرو .
  •          بازخورد زیستی ( Biofeadback ) .
  •          تکنیک های وابسته به رفتارشناسی .
  •         مدیریت زمان .
  •          مهارتهای میان فردی .

از دیگر انواع مداخله که نشانگر نویدی برای کاهش استرس در میان کارکنان مراقبت های بهداشتی است ، عبارتست از : تسلط ابتکاری ، یا توسعه و کاربرد استراتژیهائی مانند تغییر در روش های کار یا پیشرفت مهارت توسط کارکنان بمنظور کاهش تقاضاهای مفرط .

هدف این تکنیکها کمک به کارکنان در مواجه موثرتر با استرس شغلیست . مداخله های متمرکز در محیط های کاری آمریکا شکل های مختلفی از کاهش استرس را به همراه داشته است . هرچند مداخله های کارکنان می تواند به پرسنل در مواجهه موثرتر با استرس کمک کند ، اما آنها نمی توانند از منابع استرس زای محیط کار دوری نمایند و بدین گونه ممکن است زمان زیادی را تلف کنند .

مداخله حمایتی بهداشت روانی نیز می تواند در رخدادهای مهم در یک موسسه مراقبت های بهداشتی ، نیاز بشود .   ( نمونه 2 را نگاه کنید )

 

 

 

نمونه های گزارش شده

 

نمونه اول

 پژوهشگران یک مورد برنامه مداخله مشارکتی را در یک بیمارستان مراقبت های ویژه ، ارزیابی نمودند ( Bourbonnais et . al 2006 ) . خط مبنای ( اولیه ) ارزیابی ریسک در یک بیمارستان مراقبت های ویژه ( نمونه آزمایش ) انجام گردید و یک بیمارستان مراقبت های ویژه دیگرهمانند با بیمارستان قبلی( شاهد ) نیز استفاده شد . از طریق تماس تلفنی 30 دقیقه ای با کارکنان ، پاسخ های مربوط به مطالبات روانشناختی ، حمایت های اجتماعی ، اضطراب روانی ، خستگی و مشکلات خواب ، دریافت شد . شاخص های استرسی در هر دو مورد نمونه و شاهد اندازه گیری گردید .

یک برنامه مداخله مشارکتی در بیمارستان نمونه انجام شد . این برنامه یک فرآیند حل کننده مشکل بصورت مشارکتی ، شامل یک تیم مداخله ای از کارکنان ، که توسط یک مدیر خارج سازمانی اداره می شد را استفاده نمود . تیم مداخله کننده ، همایش های  برنامه ریزی شده منظمی را بیش از چندین ماه برقرار کردند تا موقعیت های کاری ناسازگار و را حل های پیشنهادی دسته بندی شده بر طبق اولویت و قابل اجرا بودن را تشخیص دهند .

یک سال پس از مداخله ، ارزیابی تلفنی مجدداً در دو بیمارستان تکرار شد و یک کاهش عمده در مشکلات خواب و خستگی های مرتبط با کار در بیمارستانی نمونه با حضور تیم مداخله گر در مقابل بیمارستان شاهد ، مشاهده شد .

 

نمونه دوم

سال 2003 شیوع سندرم حاد تنفسی ( SARS ) در هنگ کنگ ، سنگاپور و تورنتو کانادا موجب فشارهای روانی و افزایش استرس در مشاغل مراقبت های بهداشتی گردید . در تورنتو 43 % از موارد ابتلا مربوط به کارکنان مراقبت های بهداشتی بود که 3 نفر از این کارکنان بیمار مردند . شیوع سارس اساساً اوضاع کاری و احساس خطر فردی را تغییر داد . در تورنتو ، اصلاح مکرر شیوه های کنترل عفونت و تغییر روز به روز توصیه های بهداشت عمومی موجب افزایش بلاتکلیفی شد . کلینیک هاس سرپائی تعطیل گردید ، جراحی ها متوقف شد ، به کارکنان غیر ضرور گفته شد که در خانه بمانند ، استفتده از ماسکها ، دستکشها و روپوش ها الزامی گردید و هزاران نفر از مردم قرنطینه شدند . انزوای میان فردی بالا بود ، بطوریکه پرسنل از ارتباط با همکارانشان در خارج از محیط بیمارستان می نرسیدند ، قرارهای ملاقات پرسنل منتفی شده و خوردن و آشامیدن با برداشتن ماسک بتنهائی یا بیرون از بیمارستان انجام می گردید .

کارکنان مراقبت های بهداشتی آلوده و قرنطینه شده

  •          انزوای بین فردی را تجربه می کردند .
  •          نگرانی خود را در باره ریسک آلودگی به بیماری عفونی برای پرسنل پرستاری ، بیان می کردند .
  •         هراسشان را در مورد کشندگی بالقوه بیماری اظهار می نمودند .
  •          خشمشان را از اینکه ریسک ابتلا به عفونت بر اثر تماس ، هنوز ناشناخته است بیان می کنند .

رزیدنتهای پزشکی که در طول شیوع سارس در یک بیمارستان آموزشی مشغول به کار بودند ، نگرانی بیش از پیش شان را اینگونه بیان می نمودند :

  •          تغییرپذیری اطلاعات در دسترس .
  •          مشاهده ارتباطات ضعیف .
  •          تعادل میان ایمنی فردی و وظیفه مراقبت از بیماران .

کارکنان مراقبت های بهداشتی که یک رخداد عمده در خصوص سارس را تجربه می کنند ، باید از ارتباط بموقع در خصوص اطلاعات مرتبط با موضوع سود ببرند . سعی در غلبه بر انزوای میان فردی باید شامل ارتباطات ریسکی موثرمانند استفاده از Email ، Web site و Video and Audio conferencing باشد .

 

نتیجه گیری

 

مشاغل مراقبت های بهداشتی باید آگاهی کافی و بالائی از استرس و ارتباط آن با میزان بالای اضطراب روانی ، نسبت به دیگر مشاغل داشته باشند .کارکنان مراقبت های بهداشتی در معرض تعدادی از استرسورها ، از بار کاری با لا ، فشارهای زمانی و فقدان وضوح نقش گرفته تا معامله با بیماریهای عفونی و سخت و کمک به بیماران می باشند . همچنین استرسورها می توانند موجب بروز علائم جسمی و روانی ، غیبت ، جابجائی و اختلالات پزشکی شود . به هرحال نکات علمی هر دو مداخله سازمانی و تمرکز بر روی کارمند ، در کاهش استرس میان کارکنان مراقبت های بهداشتی می تواند موفقیت آمیز باشد . اگرچه مداخله سازمانی ( به این خاطر که آدرس منابع استرس زا را در اختیار می گذارد ) مقدم است ، مداخلاتی که ترکیبی از اجزاء سازمانی و کارکنان باشد ممکن است گسترده ترین پژوهش را فراهم نموده و ترکیبی از هردو مورد بهبود بلند مدت و معالجه کوتاه مدت را ایجاد نماید .

 

 

اختصارات :

  NIOSH                  National Institute for Occupational Safety and Health

                                      PTSD                    post traumatic stress disorder

                         SARS                        Severe Acute Respiratory Syndrome

 

جهت دریافت فایل PDF  ترجمه فارسی این مطلب ، اینجا را کیلیک کنید : PDF

 

منبع :    http://www.cdc.gov/niosh/docs/2008-136/pdfs/2008-136.pdf

  •                 مطالبات شغلی ( بار کاری بالا ، فقدان نظارت بروظیفه ، ابهام نقش )